Girişimlerde Hisse Kazanımı (Vesting in Startups)

Bu yazıda İngilizce’de ‘vesting’ diye adlandırılan, Türkçe’ye ise ‘hisse kazanımı’ olarak çevirebileceğimiz bir kavramdan bahsedeceğim.

Hisse kazanımı; özellikle yurt dışındaki girişimlerde çokça kullanılan, hem girişimin kurucuları için hem de çalışanları için büyük öneme sahip bir yöntemdir.

 

Hisse Kazanımı Nedir?

Hisse kazanımı; belirli koşulları veya hedefleri sağlayan kişilerin şirketten hisse almak suretiyle, şirket ortağına dönüşmesini sağlayan bir imkândır. Hisse kazanım kavramı; hem şirket çalışanları için hem de şirket ortakları için uygulanabilir. Şirket ortakları için nasıl uygulanacağı kafanızda soru işareti uyandırabilir.  “Şirket ortağının zaten hissesi yok mu?” diye düşünebilirsiniz.

Bu durumu şu örnekle açıklayabiliriz. Ortağınız ile beraber girişiminizi başlatıyorsunuz. Ve hisseleri yarı yarıya bölüşüyorsunuz. Bir kaç ay gece gündüz demeden çalıştıktan sonra ortağınız ayrılmaya karar veriyor ve haklarını size devretmiyor. Siz ise bu fikre çok inanıyorsunuz ve çalışmaya devam ediyorsunuz. 5 yıl sonra büyük bir şirket sizi satın almaya karar veriyor ve bunu duyan eski ortağınız sizi arıyor ve şirket üzerinde hak iddia ediyor. Şirketin üzerinde önemli emeklerinin olduğunu, bu başarıda pay sahibi olduğunu söylüyor. Zaten şirket kuruluşundan beri yasal olarak hissesi de olduğunu belirtiyor. Bu durumda ne yapardınız?

Bu tarz durumları önlemek için şirket ortakları için de hisse kazanımı uygulanmaktadır.

 

Hisse Kazanım Yöntemleri

Hisse kazanımı kavramında kişinin sahip olacağı hissenin belirli bir süre çalıştıktan sonra hakedilmesi mantığı mevcuttur. Örneğin, yapılan protokolde belirlenen süre sonunda ilgili şirketin %10 hissesin sahip olacağınızı varsayalım. Girişimlerde bu süre genellikle 48 aydır. Bu durumda teoride çalıştığınız her ay hissenin şirket toplam hissesisinin 10/(100*48)’ine sahip olursunuz. Fakat pratikte çoğunlukla ilk aydan itibaren hisse kazanımı sağlanmaz ve bir yıllık süreç tamamlandıktan sonra ilk yılın hisseleri kişiye topluca verilir, ve ilk yıldan sonra ise ay bazında artmaya başlar. Buradaki amaç hisse kazanımı sağlayacak kişiyi minimum bir yıl süreyle sistemde tutmayı ve işi sahiplenmesini sağlamaktır. Bu durumda 6 ay çalışıp ayrılan çalışan ya da ortağın hiçbir hak iddiası olamaz.

Bu 1 yıllık süre, girişim çalışanlarının en çok şikâyet ettiği konudur çünkü 1 yıla yaklaşırken şirket tarafından işten çıkarılma riski vardır.Fakat öte yandan şirket açısından bakıldığında ise kısa dönemli çalışma karşılığında şirketin hisselerinin bir yabancıya devredilmesi gibi görülebilir . Bu sebeple tartışmaya oldukça açıktır. Burada bahsedilen süre ve nemalandırma seçenekleri sadece örnek amaçlı olup, hisse kazanımı opsiyonunda farklı zaman aralıkları ve nemalandırma oranları tercih edilebilir.

 

Hisse Kazanımının Faydaları

  • Bir girişimin ortaklarından olmak başta birçok kişiye cazip gelebilir fakat süreç ilerleyince artan stres faktörü, yoğun çalışma temposu ve belirsizlik herkese göre değildir. Hisse kazanım opsiyonu kişileri uzun dönemli düşünmeye iter, ilerisi için çalışmayı ve başarılı bir ürün çıkartıp bu başarıdan pay alma motivasyonunu artırır.
  • Eğer kurucu ortaklardan biri yolun başında ayrılırsa, ilerisi için hiçbir hak iddia edemez. Verilecek kararlarda bir etkisi olmaz ve şirketin satılması durumunda elde edilecek kazançta hak iddia edemez. Bu durum diğer ortakların haklarını korur.
  • Hisse kazanımı, yetenekli çalışanları şirkete çeker. Girişimler genellikle maaş ve yan haklar konusunda büyük firmalar ile rekabet edemezler bu sebeple yetenekli çalışanlar genellikle büyük firmaları tercih eder. Fakat hisse kazanım opsiyonu ile yetenekli çalışanlar girişimlerde çalışmak isteyebilir. Bu sebeple Google, Facebook ve WhatsApp gibi büyük firmaların ilk çalışanlarını şu an birer milyoner olarak adlandırabiliriz.
  • Hisse kazanımı, çalışanların daha motivasyonlu çalışmasını sağlar çünkü şirketin karı doğudan kendilerine yansıyacak bir kardır. Kısa zamanda büyük işler çıkartmak ve pazarda hızlı bir şekilde yayılmak girişimlerdeki en önemli amaçlardan biridir. Çalışanların motivasyonu bu amacı gerçekleştirmede en önemli etkenlerden biridir.
  • Yatırımcıların hisse kazanım opsiyonunun işlediği girişimlere yatırım yapma olasılığı daha yüksektir çünkü ortakların uzun dönemli düşünmesi ve yatırım yapıldıktan sonra ayrılanların ilerisi için hak iddia etmemesi yatırımcı için önemli etkenlerdir.

 

Ayrılan Kişilerden Kalan Hisseler?

Şirket kurulurken belirli miktarda hisse, örneğin toplam 400 adet hisse, %100’e denk gelecek şekilde ayarlandı %40’ı sizin, %40’ı ortağınızın %20’si ise yatırımcıya ayrıldığını varsayalım. Ortağınızla hisse kazanım süresini dört yıl olarak belirlediniz ve ortağınız ikinci yılın sonunda şirketten ayrıldı. Bu durumda ortağınız %20 hisseye sahip olur. Geri kalan %20 hissesi üzerindeki hakkı ise kaybolur. Böylece diğer ortakların, ortaklık oranlarında otomatik artış yaşanır.

Yurt dışında yaygın olarak kullanılan hisse verme opsiyonunun Türkiye’deki girişimlerde daha çok tercih edilmesi durumunda, girişimlerin başarı oranını arttıracağını düşünüyorum. Kurucu ortaklar, yüksek oranlarda hisselere sahip olup şirketlerini belirli bir süre sonra kapanmasını izlemektense, çalışanlarına verecekleri hisseler ile sağlam bir ekip oluşturup girişimin başarı şansı artırılabilirler. Girişim kültürümüze yavaş yavaş girmekte olan bu olgunun kısa zaman içinde yaygınlaşacağı kanısındayım.

 

Referanslar

2 thoughts on “Girişimlerde Hisse Kazanımı (Vesting in Startups)

Leave a Reply to Ece Işık Polat Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *